Geboren te Straatsburg, Elzas, Frankrijk. Elif Shafak, eigenlijk Elif Şafak, is een Brits-Turkse schrijfster, essayist, tekstschrijfster, spreker, politiciloog, activist en scenarioschrijfster en de best verkopende vrouwelijke schrijfster van Turkije. Şafak werd geboren in Frankrijk als de enige dochter van haar vader, de Turkse filosoof en hoogleraar Sociale Psychologie Nuri Bilgin en haar moeder die werkte als diplomaat. Ze bleef bij haar moeder na de scheiding van haar ouders en groeide op zonder vader. Ze werd opgevoed door haar moeder en grootmoeder van moederskant. Ze zegt dat het moeilijk was om op te groeien in een disfunctioneel gezin, maar dat het opgroeien in een niet-patriarchale omgeving een gunstige invloed op haar had. Elif Shafak heeft twee halfbroers, die geboren werden in het tweede huwelijk van haar vader. Ze ontmoette haar halfbroers pas toen ze halverwege de twintig was. Ze bracht haar tienerjaren door in Madrid (Spanje) en Amman (Jordanië), en keerde vervolgens terug naar Turkije. Ze studeerde Internationale Relaties aan de Technische Universiteit van het Midden-Oosten in Ankara, Turkije. Ze heeft een diploma in Gender- en Vrouwenstudies en schreef een thesis getiteld The Deconstruction of Femininity Along the Cyclical Understanding of Heterodox Dervishes in Islam. Ze behaalde een doctoraat aan het departement Politieke Wetenschappen van dezelfde universiteit, met een thesis getiteld An Analysis of Turkish Modernity Through Discourses of Masculinities.
Ze werkte een jaar als onderzoeker aan Mount Holyoke Women's College in South Hadley, Massachusetts in de Verenigde Staten. Daar schreef ze haar eerste roman in het Engels. De Nederlandse vertaling van het boek, De heilige van de beginnende waanzin (The Saint of Incipient Insanities), werd uitgegeven door De Geus. Şafak was gastprofessor aan de Universiteit van Michigan en aan het Near Eastern Studies Department van de Universiteit van Arizona. Daarna keerde ze terug naar Istanboel, een stad die ze een bron van liefde en inspiratie noemt. Ze verdeelt haar tijd tussen de Verenigde Staten en Istanboel. Shafak heeft een doctoraat in de politieke wetenschappen en heeft lesgegeven aan verschillende universiteiten in Turkije, de VS en het VK, waaronder St Anne's College, Oxford University, waar ze een erelid is. Ze heeft ook een eredoctoraat in de Humane Letteren van Bard College. Shafak is Fellow en Vice President van de Royal Society of Literature en is gekozen uit de 100 meest inspirerende en invloedrijke vrouwen van de BBC. Shafak is een voorvechter van vrouwenrechten, LGBTQ+-rechten en vrijheid van meningsuiting, een inspirerende openbare spreker en twee keer TED Global-spreker.
Şafak maakte haar literair debuut met het verhaal Kem Gözlere Anadolu, gepubliceerd in 1994. Haar eerste roman, Pinhan (De Soefi) kreeg de "Mevlana Prize" in 1998, die wordt toegekend aan het beste mystiek-literair werk in Turkije. Haar tweede roman, Şehrin Aynaları (Spiegels van de stad), verenigt joodse en islamitische mystiek tegen de achtergrond van de mediterrane 17de eeuw. Haar derde roman Mahrem (De blik) leverde haar de "Union of Turkish Writers' Prize" op in 2000. Bit Palas (Het luizenpaleis) was een bestseller in Turkije. Shafak gebruikt de narratieve structuur van een verhaal van Duizend-en-één-nacht om een verhaal in het verhaal te vertellen.
In 2006 leidde Şafaks boek De Bastaard van Istanbul tot haar vervolging in Turkije op grond van "belediging van de Turksheid" onder Artikel 31 van de Turkse Strafwet. Shafak werd vervolgd vanwege een uitspraak van een van de personages in het boek die de moorden op Armeniërs tijdens de Eerste Wereldoorlog als genocide bestempelde. De zaak werd in juni 2006 geseponeerd. De aanklagers heropenden de zaak echter in juli 2006 en Shafak riskeerde drie jaar gevangenisstraf, net als haar vertaler en redacteur. Op 21 september 2006 werd ook de hernieuwde zaak tegen Shafak geseponeerd wegens gebrek aan bewijs.
Shafak's roman uit 2019 10 Minutes 38 Seconds in This Strange World , die draait om het leven van een sekswerker in Istanbul, werd genomineerd voor de Booker Prize. In 2019 werd Shafak onderzocht door Turkse aanklagers omdat ze in haar fictieve werk kindermishandeling en seksueel geweld aan de orde stelde.
Haar nieuwste roman is There are Rivers in the Sky , een roman over water in een gesplitste tijdlijn, die zich afspeelt van de Assyrische koning Assurbanipal tot een hydroloog in het huidige Londen.
Ze publiceerde boeken geschreven in het Turks en in het Engels. Haar boeken werden in 55 talen vertaald en werden genomineerd voor verschillende literaire prijzen. Critici omschrijven haar als een schrijfster die de Westerse en Oosterse verteltradities mengt om fictie te creëren die tegelijk lokaal en globaal is. In haar boeken stelt ze religieus fanatisme en xenofobie aan de kaak. Ze heeft bijzondere belangstelling voor feminisme, soefisme, de Ottomaanse cultuur en de stad Istanboel.
In 2005 trouwde Şafak met de Turkse journalist Eyüp Can. Ze hebben samen een dochter en een zoon.