Je kunt gerust zeggen dat Iceberg Books me steevast weet te verrassen! Zo ook weer met Valse waarheden van, een voor mij in het fantastieke gebied totaal onbekende debutante, Josje Weusten. Wat weten we (ik) van haar. Welaan… ze is geboren in Heerlen in 1980. Na een promotie in de literatuurwetenschappen en een opleiding aan Faber Academy in Londen, combineert Weusten haar schrijverschap met haar werk als docent literatuur en creatief schrijven aan de Universiteit Maastricht bij de Faculteit der Cultuur- en Maatschappijwetenschappen. Ze onderzoekt het spanningsveld tussen waarheid, identiteit in tijden van AI. Welaan… als dat niet iets is! Ze woont al 20 jaar bij onze zuiderburen, in België.
Haar boek Valse waarheden verscheen in 2024 als Engelstalige debuutroman Fake Fish in 2024 bij de Britse uitgeverij Sparsile Books (Glasgow) en werd geselecteerd als Debut Showcase voor de Schotse Boekenweek.
Hoe het ook zij… het verhaal verraste mij behoorlijk. Zeker nu door de immense en plotse groei van AI (je zou het explosie kunnen noemen), waarbij we ons steeds meer af moeten vragen of het de waarheid is wat we lezen en zien, of dat we voor de gek worden gehouden met deep fake filmpjes en AI teksten. En dat is vooral waar Valse Waarheden over gaat. Je kunt dus best zeggen dat het een zeer bij de tijd verhaal is.
Het eerste deel van het verhaal speelt zich af in onze tijd, waarin een fake video de reputatie van een bekende filmproducer, Prior, vernietigd en de student filmwetenschappen, Martin Hermans, verstrikt raakt in een web van schuld en zwijgen. De basis wordt hier gelegd voor de inrichting van de wereld van twintig jaar later in het tweede deel van het verhaal.
Dat tweede deel is behoorlijk heftig. Zogezegd speelt het twintig jaar later dan nu en… AI is verboden, hoewel dat bijna niet is voor te stellen nu zelfs de grootmachten er mee weg zijn. Een nieuwe generatie groeit op in een samenleving waarin de desinformatie radicaal uitgebannen is. Fictie, zoals in verhalen en boeken, is verboden. Muziek is een van de dingen die, alleen instrumentaal is toegestaan. De EU is uiteen gevallen en vier jaar na die ineenstorting, droeg het nieuw gekozen kabinet de universiteiten op terug te keren naar haar kerntaak van waarheidsvinding. De studies van kunst, literatuur, film en theater, horen daar volgens de minister niet bij. De financiering voor die vakgebieden wordt per direct stopgezet.
Valse Waarheden is een indringende toekomstroman over liefde en verantwoordelijkheid, over ouders en kinderen, en over de behoefte om je eigen verhaal te beheersen en de prijs die daarvoor wordt betaald. Ik vond het schitterend en schokkend tegelijk en werd totaal gegrepen door een realistisch toekomstverhaal wat zomaar zou kunnen gebeuren, ondanks dat we nu al zien gebeuren dat AI zo snel al een vaste waarde, of we dat nu willen of niet, heeft gekregen in ons leven. In dit verhaal is er op een tijd een halt aan toegeroepen. Of dat in de ‘echte’ wereld nog gaat gebeuren… dat ziet de generatie na ons!
Indrukwekkend verhaal en een aanrader, dat moet gezegd!